Twee stapels hout kunnen er precies hetzelfde uitzien en toch totaal anders branden. De ene vlamt rustig op, geeft warmte af en laat een dun laagje as achter. De andere sist, spuwt vonken, vult de kamer met een scherpe geur en zet de ruit van de kachel binnen een avond zwart. Het verschil zit in iets dat je niet ziet: het vochtpercentage. Wie begrijpt wat water in hout doet, begrijpt meteen waarom droog stoken niet alleen prettiger is, maar ook zuiniger en schoner.
Wat water in het hout doet
Vers gezaagd hout bestaat voor een groot deel uit water; bij sommige soorten is dat rond de helft van het gewicht. Dat water verdwijnt niet vanzelf bij het aansteken. Het moet eerst verdampen, en verdampen kost energie. Een flink deel van de warmte die het hout kan leveren, gaat dus op aan het uitkoken van zijn eigen vocht, voordat er ook maar iets van in de kamer terechtkomt. Het vuur blijft daardoor koeler dan het zou moeten zijn, en bij een te lage temperatuur verbranden de gassen die uit het hout komen niet volledig. Die onverbrande gassen zijn wat je ziet als rook en wat je ruikt als die typische, prikkelende geur.
Onder de twintig procent vocht keert dat om. Het vuur komt snel op temperatuur, de gassen verbranden wel, en de warmte gaat naar de kamer in plaats van naar de schoorsteen. Dat is de grens die producenten hanteren voor stookklaar hout.
Schoner voor de kachel, de schoorsteen en de buurt
Onvolledige verbranding levert roet, teer en fijnstof. Roet zet zich af op het glas, zodat je na een avond de kachel niet meer in kijkt. Teer hecht aan de binnenkant van het rookkanaal, en die laag is niet alleen lastig te verwijderen, maar ook brandbaar. Een schoorsteenbrand begint zelden bij droog hout. Buiten merkt de omgeving het ook: rook die laag over de tuinen hangt komt bijna altijd van nat of te koud gestookt hout.
Zuiniger is het ook. Omdat er per blok meer bruikbare warmte overblijft, heb je minder blokken nodig voor dezelfde kamertemperatuur. Wie droog hout stookt, rekent dus niet alleen in gemak, maar ook in het aantal manden dat hij per winter naar binnen sleept.
Hoe je droog hout herkent
Er zijn een paar eenvoudige tests. Droog hout is licht voor zijn formaat en klinkt hol en helder als je twee blokken tegen elkaar slaat; nat hout geeft een doffe plof. Aan de kopse kanten van droge blokken zie je vaak fijne scheurtjes, ontstaan doordat het hout bij het krimpen openbarst. De schors laat makkelijker los. Wie zeker wil zijn, gebruikt een vochtmeter: klief een blok en meet op het verse binnenvlak, want de buitenkant droogt altijd eerder dan de kern.
Wie hout uit eigen tuin stookt, moet rekenen op één tot twee jaar drogen onder een afdak, afhankelijk van de soort en het weer. Wie geen ruimte of geduld heeft, koopt ovengedroogd. Bij haardhout kopen via een producent die zelf droogt, weet je dat het vochtpercentage bij levering onder de grens ligt en dat het hout direct de kachel in kan, ook als het net is binnengekomen.
Ovengedroogd of luchtgedroogd
Luchtgedroogd hout heeft onder een afdak seizoenen liggen, ovengedroogd hout gaat in een droogkamer waar warme lucht het vocht in dagen in plaats van jaren afvoert. Het eindresultaat, hout onder de twintig procent, is voor de kachel hetzelfde. Het voordeel van de oven zit in de zekerheid: elke partij is gecontroleerd, ook het hout dat binnenin de stapel zat en bij luchtdrogen het langst nat blijft.
Haardhout Golden Flame is een van de grotere producenten in Nederland en droogt al zijn hout in eigen ovens, zowel de zachte soorten zoals berken en elzen als de harde soorten zoals beuken en eiken. Het familiebedrijf begon in 1889 als turfhandel in Vinkeveen en is sinds 1972 actief in brandhout, met eigen productie in Polen en FSC-certificering. Wat de klant thuis krijgt, is hout dat niet eerst nog een zomer hoeft te liggen.
Droog houden is het halve werk
Droog gekocht hout kan weer nat worden. Wie een pallet in de regen laat staan of de netzakken op de kale grond legt, is binnen een paar weken terug bij af. Bewaar hout onder een afdak, van de grond af en met lucht erlangs, en haal wat je vanavond nodig hebt een dag eerder naar binnen zodat het op kamertemperatuur komt. Zo blijft het verschil tussen die twee stapels precies wat het hoort te zijn: het ene sist, het andere brandt.